Kino klub Split

Pretraživač

Newsletter

Home

Linkovi

Korisnici

Log In

Projekcija: Su Friedrich – Eksperimentalni filmovi (1979-2005)

U petak 25. svibnja s početkom u 20.30 h u projekcijskoj dvorani Kino kluba Split možete prisustvovati projekciji odabranih eksperimentalnih filmova klasične feminističke autorice i pionirke tzv. nove queer kinematografije Su Friedrich (1954). Su Friedrich je dobitnica niza prestižnih filmskih nagrada i jedna od referencijalno najzastupljenijih žena kada su akademski pregledi filmske avangarde u pitanju. Radovi su joj, zbog iznimne kulturne važnosti, konzervirani pri Američkoj filmskoj arhivi. Projekcije petkom u Kino klubu Split edukativnog su karaktera, organizirane za članove i sve ostale koji žele prisustvovati. Ulaz je besplatan, svi su dobrodošli…

 

Su Friedrich

„I don’t necessarily have a completely clear plan about how I’m going to construct something, but I have two primary responses to life: One is to be very emotional and the other is to be very systematic. I wanted to be a math major. I love systems. I love numbers. I love ordering things. I love making spreadsheets.“

Su Friedrich in an interview for BOMB magazine

Za pretpostaviti je kako je (metafilmski) autorski koncept raspoznatljiv u kontekstu adaptiranja tzv. „lezbijskog fokusa“ na kojem se temelji i sineatski opus Su Friedrich (1954) pionirski nametnula veteranka eksperimentalne kinematografije Yvonne Rainer (1934) čije smo filmove (u sklopu kratkog dvotjednog ciklusa) prethodno već prezentirali u Kino klubu Split. Feministički diskurs koji objedinjuje obiteljske traume, paradokse odrastanja i spolnog sazrijevanja, te neizbježne konflikte sa širom društvenom (straight) zajednicom obilježio je, kao generator proizvodnje pokretne filmske slike, redateljske karijere ovih dviju autorica za koje se može kazati kako danas predstavljaju vodeće figure suvremene filmske avangarde, barem kada je ženski proizvodni korpus u pitanju. Su Friedrich, povijesničarka umjenosti i profesorica na sveučilištu Princeton u New Jerseyu (živi u New Yorku) filmsku karijeru počela je graditi krajem sedamdesetih godina prošlog stoljeća tijekom produkcijske ekspanzije radikalnog queer pokreta u medij pokretnih slika. Devetnaestostoljetni pogrdni naziv za istospolno orijentirane osobe postao je u prethodno naznačenom periodu trendovski marker za značajan segment umjetničke proizvodnje, a filmska estetika konvencionalno formirana na tom tragu temelji se prvenstveno na poetskim vizualnim rješenjima proizišlim iz intimnog homoseksualnog odnosa Jeana Cocteaua (1889-1963) i Jeana Maraisa (1913-1998) koja su postala trademark zrele faze Cocteauovog kinematografskog stvaralaštva, primjerice – kontroveznog filma Orphée (Orfej; 1950) koji je prošlog tjedna prikazan u splitskoj Kinoteci. Iste godine (1950) svoj obol formiranju budućeg filmskog queer senzibiliteta dao je i kultni književni klasik Jean Genet zahvaljujući svom jedinom autorskom filmu Un chant d’amour (Ljubavni pijev) koji se temelji na voajerskom sodomističkom naslađivanju korumpiranog zatvorskog čuvara blokadom pasioniranog potencijalnog homoseksualnog odnosa dvaju uznika koji su zatočeni u jednim zidom odvojenim ćelijama. Derek Jarman (1942-1994), autor najznačajniji za primarni razvoj fenomena koji će naknadno biti raspoznat kao nova queer kinematografija predstavljao je i presudnu filmsku inspiraciju za Su Friedrich koja je svoj prvi film realizirala 1978., dvije godine nakon što je promoviran Jarmanov dugometražni gay-oriended prvijenac Sebastiane (1976) koji je u internacionalnu distribuciju krenuo paralelno s remek djelom Martina Scorsesea Taxi Driver proizvedenim iste te godine, a zahvaljujući kojem je, u sklopu promotivnih aktivnosti, javno eksponirano lezbijstvo tada trinaestogodišnje Jodie Foster (1962) danas vjerojatno najpoznatije istospolno orijentirane velike zvijezde Hollywooda. Filmovi Su Friedrich sintetska su sineastika komponirana na temelju dotjeranih tehničkih formalizama, dramaturgije proizišle iz osobnog iskustva i kontemporarne scenografske dimenzije (u produkcijskim periodima) aktualnih socio-političkih prostornih vizura. Osim na ovoj temeljnoj, kinematografija joj i na ostalim razinama isčitavanja funkcionira kao polivalentni umjetnički koncept, zahvaljujući, primjerice, potrebi za fuziranjem kritike djelatnog institucionalizma s bilježenjem umnažanja kontrapunktnih rituala u alternativnoj kulturi i polemiziranjem o ulozi pretpostavljenih centara moći. Osobno lezbijstvo, feminizam i liberalizam temeljni su polazni modusi jedne kompleksne interpretativne analize koja definira njen opus, zahvaljujući čemu je, kao queer autorica, omogućila spoznajne procese vezane uz konkretnije poimanje stanja globalne moderne daleko intenzivnije nego njeni konvencionalniji filmski prethodnici koji su gabarite eksperimentalnog filma i širi kontekst umjetničke avangarde odžavali kao ekskluzivno suženu domenu podkontekstualnog tumačenja zasnovanog gotovo isključivo na tehničkim operaterima i temeljnom vizualnom efektu. Inovativno korištenje filmskog iskaza (jezika) i progresivne konstrukcije narativnih formi zahvaljujući kojima je, disciplinirano i na tragu klasičnog izlaganja Sergeia Eisensteina o inteligentom montažnom postupku, ozbiljavala svoju kreativnu krilaticu o „personalnom kao političkom“, osigurali su joj status jednog od najznačajnijih remodernista suvremene kinematografije uopće, čiji je dalekosežni utjecaj moguće mjeriti s utjecajem autorica poput Lynn Hershman Leeson (1941) ili Chantal Akerman (1950-2015). Mlađe generacije (mahom američkih) filmskih kritičara sklone su isticati multimedijalnu umjetnicu Sadie Benning (1973) kao najlegitimniju nastavljačicu estetsko-metafilmske prolongomene koju je Su Friedrich zacrtala tijekom četrdesetogodišnje kinematografske karijere na koju ovog petka simbolično ukazujemo i prigodnim projekcijama odabranih joj kratkih radova u Kino klubu Split. Kao i ostatak autoričinog opusa koji tvori dvadesetak radova ujednačene kvalitete, filmovi u ovom odabiru svojevrsni su hibridi narativnih, dokumentarnih i eksperimentalnih formi čije su skripte zasnovane na društvenoj ulozi žena, konceptu obitelji i prirodnom fenomenu homoseksualnosti u suvremenom (polazno) američkom društvu. U sklopu prezentacije biti će prikazani slijedeći radovi:

Scar Tissue (1979)  

Cool Hands, Warm Heart (1979)  

Damned If You Don’t (1987)  

Seeing Red (2005)  

 

Scar Tissue

Scar Tissue (Ožiljak na tkivu; 1979) kolažni je vizualni esej kojem je nakana ukazati na konfrotiranje komunikacijskih kodova s obzirom na rodne razlike, temeljem čega je logični prioritet verbalnog iskaza uz pomoć granulirane crno-bijele filmske slike i flickering efekta antropološki degradiran na fragmentirano isticanje krupnih planova segmenata tijela žena i muškaraca u pokretu. Zahvaljujući elementarnom tehničkom postupku i efektnoj montaži naglasak je tako izmješten na neverbalnu komunikaciju, tj. body language, kao (u ovom slučaju poželjni) primarno raspoznatljivi evolucijski kod sporazumijevanja što je autorici omogućilo da, kontrapunktirajući jednostavne kadrove brzim ritmom, koflikt efektnije gurne u prvi plan filmske analize. Kako bi se naglasio filmski pokret zahvaljujući kojem krupni kadrovi dijelova tijela muškaraca i žena odaju dojam neprekidnog komunikacijskog diskontinuiteta – u rasponu od promenadnog paradnog udaljavanja, preko ubrzanih koraka do naznaka slobodnog plesa bez određene koreografije – film je snimljen bez zvuka kao potencijalnog veziva koje bi moglo narušiti prvobitnu interpretativnu nakanu. Sama autorica ovaj je svoj uradak s početka karijere nazvala bijelim (praznim) likovnim filmskim platnom (naglašavajući otuđenje i prazninu koja proizlazi iz kadrova), kao i nijemim glazbenim djelom, nedovršenom kompzicijom koja ni u jednom trenutku ne harmonizira kompletne figure u kadrovima.

Trajanje: 06:29

Država: SAD

Jezik: film bez zvuka

Tehnika: crno-bijelo

 

Cool Hands, Warm Heart

Kao i Scar Tissue i ovaj je rani film u režiji Su Friedrich (sama je odradila kameru i montažu) snimljen u potpunosti bez zvuka. Cool Hands, Warm Heart (Hladne ruke, toplo srce; 1979) egzibicionistički je feministički koncept vulgariziranja privatnih rituala žena (brijanje nogu, brijanje pazuha, namiještanje frizura) realiziran tako što je isprekidani niz rutinskih radnji koje se uglavnom provode po sobama i kupaonicama izmješten u javni prostor gradskog trga s minimalisičkom montažnom binom koja (spontano i mimo bilo kakvog pethodnog castinga i manipulacije skriptom) postaje poprište demonstracije svakodnevnih ceremonija koje izazivaju pažnju slučajnih prolaznika koji su tijekom određenih perioda snimanja formirali dojam idealno prirodno procesuirane zainteresirane mase. Film je moguće srgmentirati u tri cjeline. Nakon uvodne špice prvo promatamo feminističke aktivistice Sally Eckhoff (rezanje kose), Marty Pottenger (brijanje nogu) i Donnu Allegra Simms (bijanje pazuha), da bi se potom, zahvaljujući neuspješnom pokušaju konstruktivne (zavođenje ružom) opstrukcije primarnog dramaturškog koncepta u kadru nametnula konceptualna umjetnica Jennifer MacDonald koja se na istoj bini uhvati guljenja jabuka. U trećem segmentu relizira se bazna lezbijska veza između nje i (još jedne aktivistice) Rose Maurer, te se dvije žene rasterećene od nametnutog koncepta spolne solidarnosti na njnižim razinama odu zajedno zabavljati u automat klubu. Principijelni iskazi preuzeti iz radikalne feminističke imaginacije, britke poslovice i floskule, te slojevite metafore koje dodatno vežu filmsku sliku ispisuju se bijelim fontom na crnoj pozadini (u formi klasičnih intertitlova) tijekom nešto više od 17 minuta koliko (u odnedavno dostupnoj integralnoj verziji) traje ovaj kinematografski uradak. Film je snimljen Super 8 kamerom na ulicama New Yorka (Lower East Side), a feminističke analitičarke su ga sklone konvencionalno (metanarativno) tumačiti u kontekstu propitkivanja psihološke opasnosti od nasilnih afektacija radikalnih (konzervativnih) heteroseksualnih žena i pronalaženja izlaska iz takve (hipotetski zadane) situacije kroz trasformativnu snagu uspostave istospolne veze.

„Friedrich is able to draw on her training in avant-garde cinema as well as her background as a street photographer. In this work, she combines the two sets of concerns into an unusually original vision, re-imagining public space as a sort of Cool World inhabited by women of daring.”

B. Ruby Rich

(američka filmska kritičarka, ekspert za feminističku i queer kinematografiju)

Trajanje: 17:11

Država: SAD

Jezik: film bez zvuka

Tehnika: crno-bijelo

Damned If You Don’t

Filmom Damned If You Don’t (Prokleta ako nećeš; 1987) Su Friedrich se, nakon desetak godina karijere, odlučila na intenzivnije kinematografsko integriranje (vizualno nametanje) spolne naslade proizišle iz lezbijskog odnosa. Pri tome se oslanjala na klasičnu studiju Visual Pleasure and Narrative Cinema (Viualni užitak i narativna kinematografija) koju je 1975. kao temeljni teorijski doprinos ranoj fazi nove queer kinematografije autorizirala slavna feministička filmska teoretičarka Laura Mulvey (1941). Senzualno vizualno polje filma konstruirano je gotovo po natuknicama o afektivnoj eksploataciji segmenata ženskog tijela kako ih je prehodno izložila kontroverzna spisateljica. U pozadini dramaturškog procesuiranja blasfemična je interpretacija moguće (ne nužno poželjne) društvene uloge časnih sestara kao potencijalnog izvora lezbijske pohote pred kojim, na putu realizacije istospolnog odnosa, zahvaljujući forsiranju feminističke ironije, ne stoji muškarac jer ga je uklonila dogmatska predodžba inteligibilnog stvora koji nije sposoban (u kontekstu iracionalnog odgađanja vlastite materijalizacije) materijalizirati spolni čin. Film Prokleta ako nećeš dijelom se oslanja na tzv. kinematografiju nunsploatacije, kao i na još neke subžanrovske eksploatacijske dramaturške forme koje su bile popularne sedamdesetih godina prošlog stoljeća. Osjeća se i utjecaj kinematografije Russ Mayera (1922-2004), kao i ranih europskih nijemih filmova similarne tematike, kao što je Häxan (1922) danskog redatelja Benjamina Christensena (1879-1959). Dramaturški niz slijedi isprekidanu epizodičnu lezbijsku spolnu potrebu neimenovane građanke New Yorka (igra je queer glumica i redateljica Ela Troyano) koja se, s početka tek pomoću deskripcije u voiceoveru, trudi da zavede časnu sestru. Fluidnost operacije zavođenja (zahvaljujući čemu se film ne premeće u radikalno podražajni erotski projekt) povremeno se dokida tijekom 41 minute trajanja eksperimentalnim montažnim marginalijama, primjerice: smontiranim kadrovima iz filma Black Narcissus (Crni narcis;1947) autora Michaela Powella i Emerica Pressburgera ili čitanjem ulomaka iz klasične historiografske studije autorice Judith C. Brown (1946) naslovljene Immodest Acts: The Life of a Lesbian Nun in Renaissance Italy (Neprilična djela: Život časne sestre lezbijske u renesansnoj Italiji; 1986) koja tematizira život kontroverzne katoličke mističarke Benedette Carlini (1591–1661). Središnju narativnu potku unutar konfuzne eksperimentalne dramaturške strukture čini elemntarno razglabanje o dobrim i lošim časnim sestrama, pri čemu se dobro i zlo povezuje sa seksualnim ekspresijama i represijom spolnosti, što dodatno naglašava blasfemični ton filma. Kao kontrastna naturalna vizualna ornamentika (također u teškom neskladu s kršćanskom dogmom) korištene su snimke životinja poput foka, labudova i zmija. Posljednjih nekoliko minuta filma donosi oslobađajući rasplet situacije utemeljene na pretpostavljenoj višestoljetnoj prohibiciji lezbijske spolne potrebe koja se, zahvaljujući inteligentno odigranoj igri zavođenja (uz naglasak na predimenzioniranoj vremenskoj narativnoj transgresiji), realizira u intimnoj suženoj sferi priproste djevojačke spavaće sobe.

Trajanje: 41:03

Država: SAD

Jezik: engleski

Tehnika: crno-bijelo

 

Seeing Red

Eksperimentalni filmski vizualni monolog Seeing Red (Uočavanje crvene; 2005) Su Friedrich je koncipirala na tri razine montažne razgradnje prvobitno kompaktne filmske materije, od kojih je prva razina čisto (poetski) vizualna, druga verbalna i minimalno vizualna, a treća melodična i s nakanom totalnog dokidanja vizualnih elemenata filma. Forsirajući objektnost svakodnevnih stvari i pojava čijim prirodnim teksturama dominira crvena boja, tijekom 27 minuta koliko film traje, te zahvaljujući relativnoj izolaciji objekata iz šireg konteksta i neprimjetnom izmiještanju jednog izoliranog i nijansiranog segmenta koloritnog spektra u fokusno žarište, nametnula je gledateljima neprepoznatljivost prvobitnih formi uprkos čistoj (digitalnoj) filmskoj slici. Seeing Red produkt je zrele faze djelovanja Su Friedrich u širem kontekstu koje kao autorica (ne samo ovim radom) pokazuje opetovanu intospektivnu potrebu za analizom vlastite privatne i profesionalne evolucije. Njena je humana/humanistička potreba kada su recentniji radovi joj u pitanju općenito intenzivnije orijentirana na univerzalne teme kojima je lezbijsko-feministički trademark tek jedan od sastavnih dijelova unutar integralnog koncepta filmskog tumačenja na tragu kompleksne egzistencijalne rasprave. Zahvaljujući razgovjetnom monološkom okviru, montažnoj doslijednosti i komponiranoj zvučnoj kulisi u drugom planu izlaganja Seeing Red omogućuje i neposredniji uvid u svakodnevicu Su Friedrich kao zrele žene koja se nije libila dramaturgiju filma dodatno dograditi i elementima karakterističnim za intimne video dnevnike, što je tehnički postupak koji je već prethodno koristila tijekom realizacije filma The Odds of Recovery (Tečajevi oporavka) iz 2002. godine. Kao što autorica tijekom verbalnog iskazivanja osjećaja oscilira razapeta između poimanja vlastitog profesionalnog uspjeha i emocionalnog nezadovoljstva koje povremeno prerasta u frustraciju, tako se i kadrovi filma, slijedeći istovjetne stilske odrednice, remodificiraju s obzirom na kompoziciju koja se na trenutak doima savršeno i klasično, da bi se već pri idućem rezu raspala u pravcu nedorečene, gotovo pa apstraktne temeljne geometrije koja, unatoč očitoj praznini (i zahvaljujući prvenstveno održivosti fokusa na crvenoj boji) ipak ne dovodi u pitanje perfekcionizam integralne filmske materije kao konačnog proizvoda.

„In English, when we say that someone is seeing red, we mean that they’re very angry. However, red is also the color of passion (in the good sense, not just anger) and I wanted to refer to that feeling as well.“

Su Friedrich

Trajanje: 26:53

Država: SAD

Jezik: engleski

Tehnika: kolor

 

Ukupno trajanje programa: 92 minute

 

Više informacija o autorici i njenim projektima (uključujući integralne skripte filmova) možete pronaći na službenoj web stranici http://arhiva.sufriedrich.com.

Kompletna filmografija Su Friedrich:

2017 I Cannot Tell You How I Feel

2012 Gut Renovation

2008 I From the Ground Up

2005 Seeing Red

2004 The Head of a Pin

2002 The Odds of Recovery

1997 Hide and Seek

1993 The Lesbian Avengers Eat Fire, Too

1993 Rules of the Road

1991 First Comes Love

1990 Sink or Swim 

1987 Damned If You Don’t

1985 The Ties That Bind

1982 But No One

1981 Gently Down the Stream

1980 I Suggest Mine

1979 Cool Hands, Warm Heart

1979 Scar Tissue

1978 Hot Water

 

Darko Duilo